کنتاکتور چیست؟ چگونه کار می کند؟

در صنعت برق ما انواع تجهیزات برقی را داریم که هر کدام دارای ویژگی های مخصوص به خود و همچنین کارایی های خود را دارند. یکی از مهم ترین و همچنین پر کاربرد ترین تجهیزات، کنتاکتور می باشد. با ما همراه باشید تا به سوالاتی از قبیل کنتاکتور چیست و چگونه کار می کند و … به جواب برسیم.

کنتاکتور چیست؟

یکی از پر کاربرد ترین قطعات الکتریکی که برای قطع و وصل کردن مدار های الکتریکی با توان بالا که مورد استفاده قرار می گیرد، کنتاکتور است. در تعریف کنتاکتور اینگونه می توان بیان کردن یک نوع کلید مغناطیسی است که دارای سه کنناکت اصلی با میزان قدرت بالا برای ارتباط دستگاه های الکتریکی و تجهیزات به شبکه است و همچنین دارای مقداری کنتاکت های کمکی برای استفاده از طراحی مدارهای فرمان است. یکی از پر کاربردترین کنتاکتور ها،‌کنتاکتور هیوندای می باشد.

ساختار کنتاکتور از ۲ هسته U و E شکل است که یکی متحرک و دیگری ثابت می باشد. در هنگامی که از هسته الکترومغناطیسی یک جریان عبور می کند، یک نوع میدان مغناطییسی تولید و سپس از هرگونه تغییر در این نیروی تولید شده ، وضعیت کنتاکت ها را مشخص می کند. کنتاکتور ها در ظرفیت توانی و مدا های گوناگون تولید می شوند. کنتاکتور ها بر خلاف کلید های اتوماتیک برای قطع کردن جریان اتصال کوتاه یا (short circuit) طراحی نشده اند.

کنتاکتور چگونه کار می کند؟

این تجهیز برقی در دستگاه هایی که باید به صورت مکرر و دائم با قطع و وصل مدار روشن و خاموش شوند، استفاده می شود. کنتاکتور ها در این دستگاه های الکتریکی، مسولیت قطع و وصل کردن خطوط تغذیه توان که به بار ختم می شوند را دارند. یک بخشی از هسته در کنتاکتور متحرک است و به وسیله فنری از بخش ثابت جدا نگه داشته می شود و به آن یک سری از کنتاکت های با روکش عایق از یکدیگر به آن وصل شده اند و با آن نیز حرکت می کنند.یک سری کنتاکت دیگر، در بخش ثابت محکم شده است. در حالت اتصال، تیغه متحرکی که کنتاکتور دارد تحت تاثیر نیروی دائم الکترومغناطیسی بوده و در نهایت با کنتاکت ثابت در تماس می باشد.

در سیم پیچ تولید کننده نیروی مغناطیسی، جریان به صورت دائمی برقرار می باشد و تیغۀ محرک کنتاکتور را در حالت وصل و تماس با کنتاکت ثابت و با فشار ثابت حفظ می کند. در صورت قطع جریان در بوبین یا کاهش ولتاژ، نیروهایی که فنر ها دارند باعث می شود که کنتاکت متحرک به صورت خودکار در حالت قطع قرار بگیرد و در آخر جریان قطع شود. اگر زمانی جریان ناشی از فقدان ولتاژ قطع شود، تحت تأثیر نیروی فنر، تیغه ها از کنتاکت های ثابت جدا می شوند و باعث می شوند که جریان تغذیه موتور قطع شود که به این حالت، آزاد شدن کنتاکتور می گویند.

به تعریفی دیگر تعدادی از کنتاکت بسته، باز می شود و بر عکس تعدادی از کنتاکت های باز بسته می شوند. به این دلیل که لازم می باشد که  جریان یکسانی، از تمامی کنتاکت ها کنتاکتور عبور کند. اصولا سه کنتاکت اصلی برای مدار فرمان،‌در کنتاکتور های استاندار شده وجود دارد.

اجزای کنتاکتور

انواع کنتاکتور ها مانند کنتاکتور ال اس، سه بخش دارند. این سه بخش کویل، کنتاکت ها و محفظه موتور نام دارند. یکی از مهم ترین اجزای کنتاکتور که می شود نام برد، کنتاکت یا تیعه می باشد که وظیفه اصلی آن، انتقال دادن جریان در کنتاکتور ها است. این کنتاکت ها شامل کنتاکت کمکی، کنتاکت قدرت و فنر های کنتاکت می باشند.

نیروی محرکه ای برای بستن کنتاکت ها، به وسیله کویل ها ایجاد می شود. محفظه موتوز، فریمی است که در آن کویل و کنناکت ها قرار دارند و اصولا جنس این محفظه از مواد عایقی مانند لی کاپرولاکتام یا (Nylon 6)، باکالیت، پلیمرهای گرماسخت یا ترموست درست شده است و طراحی ان به دلیل ایجاد حفاظت در هنگام تماس با کاربر و  برای محافظت و عایق بندی کنتاکت ها می باشد.

تفاوت کنتاکتور و رله

می توان گفت که کنتاکتور ها و رله ها، سوئیچ های الکترومغناطیسی می باشند. یکی تفاوت های بین این دو این  است که کنتاکتور ها در ولتاژ های بالا کاربرد دارند اما برعکس، رله ها در ولتاژ های پایین کاربرد دارند و رله ها میزان توان کمتری برای تحمل اضافه بار  دارند اما کنتاکتور ها، توان بیشتری برای ایستادگی در برابر اضافه بار دارند و در نتیجه میزان جریان بیشتری را به نسبت رله ها تحمل می کنند. کنتاکتور ها بر خلاف رله ها به این دلیل طراحی شده اند در  هنگام قطع جریان های سنگین، قوس تولید شده را ابندا کنترل و سپس سرکوب کنند.

تفاوت کنتاکتور و کلید

این دو تجهیز برقی دارای تفاوت هایی هستند که عبارتند از:

• کنتاکتور ها مطمعن تر و بهتر از دستگاه ها حفاظت می کنند.
• کنتاکتور ها عمر مکانیکی بالاتری نسبت به کلید ها  دارند به این علت که در زمان قطع و وصل کردن کنتاکت ها، بر روی هم سائیدگی مکانیکی ندارند.
• از چندین مکان، امکان قطع و وصل کردن مصرف کننده توسط کنتاکتور وجود دارد.
• کنترل کردن از راه دور ماشین به استفاده از کنناکتور ها ایمن تر و اقتصادی تر می باشد.
• می توان سرعت قطع و وصل مدار را با طراحی مناسب، توسط کنتاکتور افزایش داد.
• در زمانی که برق قطع می شود، مدار نیز قطع می شود. در نتیحه برای راه اندازی مجدد به استارت نیاز است. در نتیجه از خطرات وصل ناگهانی جلوگیری می کند.
• به وسیله کنتاکتور ها امکان ایجاد کردن مدار فرمان اتوماتیک وجود دارد.

تفاوت کنتاکت کمکی و کنتاکت اصلی

کنتاکت ها به دو نوع کنتاکت کمکی و کنتاکت اصلی تقسیم می شود. کنتاکت کمکی و کنتاکت اصلی از نظر ساختار شبیه یکدیگر می باشند اما داریا عملکرد متفاوتی می باشند. از کنتاکت های کمکی دارای عملکرد کنترلی می باشند و می توانند سیگنال خروجی تولید کنند. همچنین به وسیله این نوع کنتاکت ها این امکان هست که اfزار هایی مانند رله را به کنناکتور وصل کنید و یا به صورت سری یا موازی، چندین کنتاکتور را بهم متصل کنید. برای قطع وصل کردن مدار های الکتریکی در توان بالاَ از کنتاکت کمکی استفاده می شود.

جدول انتخاب کنتاکتور

برای انتخاب بهترین و مناسب ترین کنتاکتور ها  مانند کنتاکتور پارس فانال برای مصرف کننده ها باید به مشخصات ولتاژ، جریان، توان و ضریب قدرت باری مجایز برای کنتاکتور توجه لازم شود و به وسبله جدول انتخاب کنتاکتور، بهترین کنتاکتور را انتخاب کرد. هر کنتاکتور برای اتصال به بار های متفاوت و خاص طراحی می شود و از آن برای تغذیه همه انواع بار ها نمی توان استفاده کرد.

تیغه های کنتاکتور باید در مقابل جریان دائمی، جریان های اتصال کوتاه لحظه ای و جریان راه اندازی تحمل لازم را داشته باشند. در ادامه جدول انتخاب کنتاکتور آورده شده است که کمک کننده برای شماست.

کاربرد کنتاکتور

کنتاکتور ها دارای کاربرد های گوناگون و متفاوتی هستند که به شرح زیر می باشند:

• در سیستم های نورپردازی کاربرد دارد به این صورت که باعث صرفه جویی در مصرف برق می شود.
• راه اندازی سافت استارتر زیمنس که در موتور های صنعتی به کار می رود  از اصلی ترین کابرد های کنتاکتور ها می باشد.
• در سیستم های تهویه هوا با ولتاژ 240 AC، از کنتاکتورهای دو پل استفاده می کنند.
• در خودرو ها برای بار ۱۲ ولت از نتاکتورهای تک پل استفاده می شود.

معرفی و مقایسه ۱۰ برند معتبر کنتاکتور در بازار برق صنعتی

کنتاکتور (Contactor) یکی از اجزای کلیدی در مدارهای قدرت و فرمان است که وظیفه‌ی قطع و وصل مدارهای الکتریکی با جریان‌های بالا را دارد. این تجهیز در واقع نوعی کلید مغناطیسی است که بدون نیاز به دخالت مستقیم انسان می‌تواند تجهیزات الکتریکی مانند موتورها، هیترها، ترانسفورماتورها و تجهیزات روشنایی را کنترل کند.

انتخاب برند معتبر برای کنتاکتور اهمیت زیادی دارد؛ زیرا طول‌عمر مکانیکی، قابلیت اطمینان در عملکرد و توان تحمل جریان‌های لحظه‌ای بالا کاملاً به کیفیت ساخت بستگی دارد. در ادامه با ده برند برتر کنتاکتور آشنا می‌شویم.

🔹 1. Siemens (زیمنس)

زیمنس یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین تولیدکنندگان تجهیزات اتوماسیون و قدرت است.

کنتاکتور زیمنس در سری‌های 3RT و 3RH عرضه می‌شوند که مطابق با استاندارد جهانی IEC 60947‑4‑1 طراحی شده‌اند.

سری 3RT برای مدارهای قدرت تا 2650 آمپر طراحی شده و در انواع AC و DC کویل موجود است.

ویژگی مهم آن سیستم ماژولار و قابلیت ترکیب با بی‌متال‌های سری 3RU و رله‌های حفاظتی الکترونیکی است.

زیمنس در زمینه دوام الکتریکی و طول عمر مکانیکی یکی از بالاترین رده‌ها را در دنیا دارد.

🔹 2. Schneider Electric (اشنایدر الکتریک)

کنتاکتور اشنایدر از سری‌های LC1D، LC1F و TeSys شناخته می‌شوند.

سری TeSys D محبوب‌ترین مدل در ایران است که برای جریان‌های 9 تا 150 آمپر طراحی شده است.

ویژگی برجسته‌ی این برند ایمنی بالا، طراحی فشرده، صدای عملکرد پایین و سازگاری کامل با رله‌های حرارتی TeSys است.

نسل جدید TeSys GV3 با قابلیت ارتباط هوشمند و مانیتورینگ دیجیتال نیز در محصولات اشنایدر وجود دارد و برای پروژه‌های اتوماسیون صنعتی بسیار مناسب است.

🔹 3. ABB (ای‌بی‌بی)

کنتاکتورهای ABB در سری AF تولید می‌شوند و یکی از مدرن‌ترین طراحی‌های دنیا را دارند.

ویژگی خاص کنتاکتورهای سری AF، درایو الکترونیکی داخلی است که نوسانات ولتاژ را جبران می‌کند و باعث پایداری عملکرد در شرایط نوسانی برق می‌شود.

این کنتاکتورها از کنترلرهای هوشمند و مدارهای صرفه‌جوی انرژی (Energy Saving Circuit) بهره می‌برند و تا جریان‌های 2650 آمپر پوشش می‌دهند.

ABB انتخابی ایده‌آل برای سیستم‌های صنعتی پیشرفته و خطوط تولید خودکار است.

🔹 4. LS Electric (ال اس الکتریک)

کنتاکتور LS در سری‌های MC و Metasol شناخته می‌شوند.

برند ال‌اِس با تکیه‌بر فناوری مدرن و قیمت رقابتی، سهم بزرگی از بازار آسیا را در اختیار دارد.

ویژگی این محصولات ابعاد کوچک، عمر طولانی، و قابلیت نصب آسان روی ریل یا پنل است.

سری Metasol MC جریان‌های تا 800 آمپر را پشتیبانی می‌کند و دارای لوازم جانبی گسترده است. این برند به دلیل قیمت اقتصادی و کیفیت بالا در ایران بسیار پرکاربرد است.

🔹 5. Mitsubishi Electric (میتسوبیشی الکتریک)

کنتاکتورهای میتسوبیشی با سری S‑T و S‑N در بازار شناخته می‌شوند.

این برند از فناوری کویل کم‌مصرف (Low Power Coil) استفاده می‌کند که مصرف انرژی را به شدت کاهش می‌دهد.

کنتاکتورهای میتسوبیشی دارای بدنه مقاوم در برابر حرارت و ضربه، قوس‌گیر حرفه‌ای و عملکرد بسیار سریع هستند.

در صنایع سنگین ژاپن (نظیر خودروسازی و فولاد) نقش کلیدی دارند و برای کارکرد مداوم 24 ساعته طراحی شده‌اند.

🔹 6. Fuji Electric (فوجی الکتریک)

فوجی در تولید تجهیزات حفاظتی و کنترل صنعتی شهرت جهانی دارد.

کنتاکتورهای این شرکت با سری SC و SW عرضه می‌شوند و معمولاً برای جریان‌های 9 تا 800 آمپر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

از ویژگی‌های آن‌ها طراحی فشرده، سرامیک مقاوم در قوس الکتریکی و قابلیت اتصال به رله حرارتی سری TK‑E02 است.

محصولات فوجی در محیط‌های مرطوب و دمایی بالا دوام بسیار خوبی دارند.

🔹 7. Hyundai Electric (هیوندای)

کنتاکتور هیوندای در سری‌های HGC و HGM تولید می‌شوند.

این محصولات با استاندارد IEC و UL مطابقت داشته و دارای ظرفیت قطع بالا، مکانیزم مطمئن و صدای کم هستند.

هیوندای با استفاده از مواد عایق مقاوم و طراحی ارگونومیک، گزینه‌ای بسیار مناسب برای تابلوهای صنعتی ایران است.

قیمت رقابتی و اعتبار جهانی این برند موجب شده در کنار LS پرطرفدار باشد.

🔹 8. Pars Fanal (پارس فانال)

پارس فانال یکی از برندهای موفق داخلی است که با همکاری فنی آلمان طراحی شده است.

کنتاکتور پارس فانال در رده جریان 9 تا 400 آمپر تولید می‌شوند و از کیفیت ساخت بالا و رله‌ حرارتی سازگار (PF‑TH) بهره می‌برند.

مزیت اصلی این برند قیمت مناسب، خدمات پس از فروش داخلی و سازگاری کامل با تجهیزات زیمنس و اشنایدر است.

در پروژه‌های ساختمانی، تابلوهای برق شهری و صنعتی ایرانی کاربرد فراوان دارد.

🔹 9. CHINT Electric (چینت)

کنتاکتور چینت از سری NC1 و NXC هستند و با توجه به قیمت اقتصادی محبوبیت زیادی دارند.

طراحی این محصولات بر اساس استاندارد IEC انجام شده و قابلیت نصب مستقیم روی بی‌متال سری NR2 را دارند.

از نظر طول‌عمر و کیفیت در سطح متوسط اما قابل قبول قرار می‌گیرند و برای پروژه‌های کم‌هزینه گزینه‌ای مطمئن‌اند.

🔹 10. HIMEL (هیمل)

هیمل یکی از زیرمجموعه‌های گروه Schneider Electric است و با هدف ارائه تجهیزات اقتصادی با کیفیت اروپایی در بازار فعالیت می‌کند.

کنتاکتور هیمل در سری HCH و HCD عرضه می‌شوند و دارای کویل AC/DC، بدنه مقاوم، و رله کمکی قابل نصب سریع هستند.

هیمل به دلیل نسبت عالی قیمت به کیفیت، امروزه در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی، تجاری و تابلوهای فشار ضعیف ایران مورد استفاده است.

⚙️ جمع‌بندی نهایی

در انتخاب برند مناسب کنتاکتور باید به جریان کاری، نوع بار، ولتاژ کنترلی، تعداد دفعات قطع و وصل، و شرایط محیطی نصب دقت شود.

برای پروژه‌های صنعتی سنگین، برندهای Siemens، ABB و Schneider بهترین گزینه‌اند.

در پروژه‌های متوسط و اقتصادی، برندهای LS، Hyundai، Himel و Pars Fanal از نظر کیفیت و قیمت تعادل دارند.

در نهایت، چینت با رویکرد اقتصادی برای بازارهای بزرگ و پروژه‌های مقرون‌به‌صرفه جایگاه ویژه‌ای یافته است.

نکات نصب کنتاکتور

کنتاکتور ها به صورت سری در مدار فرمان، بسته به بی متال همچون یک شستی قطع قرار می گیرند تا در صورت وجود اضافه بار، مصرف کننده را از شبکه موجود قطع کند. در این بین باید شستی وصل (استارت) را  مجدداً فشار داده تا کنتاکتور ها دوباره وصل شوند. وصل کننده ها به گونه موازی با تیغه نگهدارنده و قطع کننده ها به گونه سری، یسته می شوند. برای مدار هایی که دارای شستی های زیاد و کنتاکتور های زیاد هستند بهتر است که نقشه ها را به دو فرم مدار قدرت و دو فرم مدار فرمان از هم رسم کنیم.

برای محافظت کردن از مدار های الکتریکی در مقابل اضافه بار اضافه جزیان زیاد یا اتصال کوتاه، از تجهیزات حفاظتی مانند کلیدهای محافظ، رله های حرارتی و فیوز ها استفاده می کنند. تمامی این تجهیزات به صورت سری و در ابتدای مدار های قدرت و فرمان قرار می گیرند.

نتیجه گیری

در این مقاله در ارتباط با آن که کنتاکتور جیست صحبت کردیم و با موارد مربوط به ان مانند تحوه عمل کردن، اجزای آن، تفاوت آن با دیگر تجهیزات و … آشنا شدید. اگر قصد خرید کنتاکتور در برند های مختلف را دارید می توانید به سایت ما مراجعه یا یا شماره تماس های موجود در سایت تماس بگیرید و اقدام به خرید محصول خود کنید.