بیمتال چگونه از سوختن موتور جلوگیری میکند؟
موتورهای الکتریکی در صنایع مختلف نقش حیاتی دارند، اما تحت شرایط اضافهبار، جریان غیرمجاز یا دمای بالا، ممکن است دچار آسیب شوند یا بسوزند. یکی از راههای مؤثر برای جلوگیری از این خرابیها، استفاده از بیمتال یا رله حرارتی است. بیمتال با طراحی هوشمند خود، جریان عبوری از موتور را کنترل کرده و در شرایط غیرعادی، مدار را قطع میکند تا موتور آسیب نبیند.
اما بیمتال دقیقاً چیست و چگونه کار میکند؟ این تجهیزات از دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت ساخته شدهاند. وقتی جریان موتور بیش از حد مجاز شود، دمای بیمتال افزایش یافته و این دو فلز به میزان متفاوتی منبسط میشوند. اختلاف انبساط باعث خم شدن تیغه بیمتال و در نهایت قطع مدار میشود. اجزای اصلی آن شامل تیغه بیمتال، کپسول حرارتی و سیستم کنترل است که با همکاری هم، حفاظت دقیق و مؤثری از موتور فراهم میکنند.
یکی از بزرگترین مزایای بیمتال نسبت به فیوزهای ساده این است که پس از عمل کردن، قابل ریست بوده و میتوان دوباره از آن استفاده کرد، بدون نیاز به تعویض. بیمتالها در انواع تک فاز و سه فاز تولید میشوند تا متناسب با موتورهای مختلف صنعتی و خانگی عملکرد کنند. در بازار ایران، برندهایی مانند بی متال هیوندای، بی متال ال اس، بی متال پارس فانال، بی متال هیمل، بی متال چینت، بی متال اشنایدر و بی متال زیمنس این تجهیزات حفاظتی را با کیفیت استاندارد ارائه میدهند و به همین دلیل بیمتال به یکی از پرکاربردترین ابزارهای محافظت از موتور در صنعت تبدیل شده است.
نحوه عملکرد بیمتال در جلوگیری از سوختن موتور
نحوه عملکرد بیمتال در جلوگیری از سوختن موتور
مکانیزم حرارتی و تشخیص اضافهبار
برای درک بهتر اینکه بیمتال چگونه از سوختن موتور جلوگیری میکند، ابتدا باید با نحوه کار بی متال آشنا شویم. زمانی که موتور الکتریکی در شرایط عادی کار میکند، جریان عبوری از بیمتال در محدوده مجاز قرار دارد و تیغه بیمتال در حالت پایدار باقی میماند. اما اگر به هر دلیلی مانند اضافهبار، گیر مکانیکی یا افت ولتاژ، جریان موتور افزایش پیدا کند، حرارت ایجاد شده در بیمتال نیز بالا میرود.
با افزایش دما، دو فلز تشکیلدهنده تیغه بیمتال که ضریب انبساط متفاوتی دارند، به میزان یکسان منبسط نمیشوند. این اختلاف انبساط باعث خم شدن تیغه بیمتال میشود. هرچه میزان اضافهبار و افزایش جریان بیشتر باشد، دما سریعتر بالا رفته و تیغه در زمان کوتاهتری خم میشود. این ویژگی باعث میشود رله حرارتی بی متال هیوندای بتواند متناسب با شدت اضافهبار، زمان تریپ شدن را تنظیم کند و قبل از رسیدن موتور به دمای خطرناک، مدار را قطع نماید.
مکانیزم قطع و ریست
زمانی که تیغه بیمتال به حد مشخصی خم شود، مکانیزم قطع فعال شده و مدار فرمان کنتاکتور را باز میکند. در نتیجه، برق موتور قطع شده و موتور خاموش میشود. این قطع بهموقع از افزایش بیش از حد دمای سیمپیچها جلوگیری کرده و مانع سوختن موتور میشود.
پس از برطرف شدن علت اضافهبار و کاهش دما، بیمتال قابلیت ریست دارد. ریست میتواند بهصورت دستی یا اتوماتیک انجام شود، بسته به نوع بیمتال مورد استفاده. این ویژگی یکی از مهمترین مزایای بیمتال نسبت به فیوز است؛ زیرا فیوز پس از عمل کردن میسوزد و باید تعویض شود، اما بی متال ال اس پس از تریپ شدن، دوباره قابل استفاده است. همین قابلیت ریستپذیری، بیمتال را به یک ابزار مطمئن و اقتصادی برای حفاظت موتور تبدیل کرده است.
انواع بیمتال و کاربردهای آن
انواع بی متال بهطور کلی شامل بی متال پارس فانال تک فاز، سه فاز، قابل تنظیم و با جریان ثابت است که هرکدام متناسب با نوع موتور و شرایط کاری انتخاب میشوند. بیمتال تک فاز معمولاً در موتورهای کوچک خانگی و سبک استفاده میشود، در حالی که بیمتال سه فاز کاربرد گستردهای در موتورهای صنعتی مانند پمپها، کمپرسورها و ماشینآلات صنعتی دارد.
بیمتالهای قابل تنظیم این امکان را میدهند که جریان قطع متناسب با مشخصات موتور تنظیم شود و به همین دلیل بیشترین استفاده را دارند. این تجهیزات معمولاً در کنار کنتاکتور بی متال نصب میشوند و با تنظیم صحیح، نقش مؤثری در محافظت موتور در برابر اضافهبار ایفا میکنند. برندهایی مانند بی متال هیمل و بی متال چینت محصولات با کیفیتی در این زمینه ارائه میدهند.
نحوه تنظیم بیمتال و نصب آن
تنظیم جریان نامی بیمتال
برای تنظیم بیمتال، ابتدا جریان نامی موتور را از روی پلاک موتور مشخص کنید. سپس پیچ تنظیم روی بیمتال را دقیقاً روی همان مقدار یا کمی بالاتر قرار دهید. این کار باعث میشود بیمتال فقط در شرایط اضافهبار واقعی عمل کند و از تریپ اشتباه جلوگیری شود. پس از تنظیم، عملکرد بیمتال بهصورت آزمایشی بررسی شود.
نصب بیمتال در مدار ستاره-مثلث
در مدارهای ستاره-مثلث، بیمتال معمولاً زیر کنتاکتور اصلی نصب میشود تا جریان عبوری از موتور بهدرستی کنترل شود. در این حالت، بیمتال در هر دو وضعیت ستاره و مثلث از موتور محافظت میکند و در صورت بروز اضافهبار، مدار فرمان را قطع مینماید. رعایت اصول مدار فرمان کنتاکتور و بیمتال و استفاده صحیح در نصب بیمتال تک فاز یا سه فاز نقش مهمی در ایمنی و جلوگیری از آسیب موتور دارد. برندهایی مثل بی متال هیوندای و بی متال ال اس در این زمینه تجهیزات با کیفیتی ارائه میدهند.
جدول رنج بیمتال و انتخاب صحیح آن
برای انتخاب بیمتال مناسب، استفاده از جدول رنج بیمتال اهمیت زیادی دارد. در جداولی مانند جدول رنج بی متال اشنایدر، محدوده جریان قابل تنظیم هر بیمتال مشخص شده تا بتوان آن را متناسب با جریان نامی موتور انتخاب کرد. انتخاب رنج صحیح، از تریپ زودهنگام یا عملکرد ناکافی بیمتال جلوگیری میکند و حفاظت دقیق موتور را تضمین میکند.
مزایای استفاده از بیمتال
استفاده از بی متال هیمل باعث محافظت مؤثر موتور در برابر سوختن و خرابی ناشی از اضافهبار و افزایش دما میشود. این حفاظت بهموقع، از آسیبهای جدی جلوگیری کرده و هزینههای تعمیرات و توقف ناخواسته خط تولید را کاهش میدهد. همچنین، بیمتال با قطع سریع مدار، ایمنی اپراتور و عمر تجهیزات را افزایش میدهد و با انواع موتورهای تک فاز و سه فاز سازگار است.
نکات مهم در استفاده و نگهداری بیمتال
انجام تست دورهای و بررسی عملکرد:
تست دورهای بیمتال شامل بررسی عملکرد تیغه، صحت قطع و وصل مدار و سالم بودن کنتاکتها است. همچنین تمیز نگه داشتن بیمتال و اتصالات آن از تجمع گرد و غبار یا زنگزدگی جلوگیری میکند.
نصب در محل مناسب و جبرانسازی دمای محیط:
بی متال چینت باید در محل مناسب نصب شود و فاصله کافی از قطعات گرم یا جریاندار دیگر داشته باشد تا از تریپ اشتباه جلوگیری شود. در محیطهایی با دمای بالا، از مدلهایی استفاده شود که قابلیت جبرانسازی دمای محیط دارند.
پرسشهای متداول
- بیمتال چگونه از سوختن موتور محافظت میکند؟
تیغه بی متال اشنایدر با خم شدن در شرایط اضافهبار، مدار موتور را قطع میکند و از افزایش دما و سوختن سیمپیچها جلوگیری میکند. - آیا میتوان پس از تریپ شدن دوباره از آن استفاده کرد؟
بله، بیمتال قابلیت ریست دستی یا اتوماتیک دارد، اما قبل از ریست باید علت تریپ رفع شود. - تفاوت بیمتال با فیوز چیست؟
برخلاف فیوز که یکبار مصرف است، بیمتال قابل ریست بوده و جریانهای کوتاهمدت را بدون قطع فوری تحمل میکند.
کلام آخر
بیمتال یک روش ساده، قابل اعتماد و اقتصادی برای محافظت از موتورهای الکتریکی در برابر اضافهبار و سوختن است. استفاده از برندهای معتبر مانند بی متال هیوندای، بی متال ال اس، بی متال پارس فانال، بی متال هیمل، بی متال چینت، بی متال اشنایدر و بی متال زیمنس باعث اطمینان از عملکرد صحیح و طول عمر بیشتر موتور میشود. انتخاب نوع مناسب و رنج جریان دقیق براساس مشخصات موتور، نقش مهمی در عملکرد بهینه و افزایش عمر مفید تجهیزات ایفا میکند.